سخنی کوتاه در باب استاد احمد شاملو

همکلاسی و مسافر:

سخن گفتن در باب احمد شاملو کاری نیست که من کاردانش باشم.بسی از بزرگان ادب ایران زمین هم توانایی شکافت ابعاد شخصیت او را ندارند.زیرا که او در یک سراینده خلاصه نمی شود.او مردی است دارای گرایشات و دلبستگی های سیاسی و اجتماعی خاص.مردی است که به پروردگاری که من و شما پایبندش هستیم ایمان ندارد.او به افرینش ، جهان دوم و پروردگار به آن سان که ما معتقدیم ،اعتقاد ندارد:

گرسنه بود

و درختان جوان کود می جستند

با وجود همه ی اینها شاملو فرد بزرگی بوده است.زیرا ما او را به عنوان مرجع تقلید و یا مرشد سبیل الله نمی دانیم.او را یک ایرانی ،آزادیخواه واقعی،منتقد اجتماعی و سیاسی و سراینده ی سخن عشق آزادی (شاید مثل کسرایی و گلسرخی) می دانیم و می خواهیم.و او این خواست ما را با سخاوت اجابت کرد.به همین خاطر است که اسماعیلی گفت او مردی فراتر از ایست ها و ایسم ها بود .

شاملو مردی عصیانگر بود.چنانکه در عرصه ی ادبیات ابتدا پیرو نیما شد ،به مخالفت با سنتی گراها و مخالفان یوشیج برخاست و بارها منازعاتی با آنها داشت.سپس با ابداع شعر منثور و یا سپید ادامه داد.شاملو در پیش و پس از انقلاب چپگرا ،شجاع و بسیار پر شور بود.و خود را با صفت چموش یاد می کند:

شاملو فردی است که در روزنامه نگاری هم شجاع بوده و به صورت گسترده فعالیت می کرده است. چنانکه آل احمد می گوید:

او هیچ گاه سکوت نکرد و پیوسته فریادش در اسمانها بود.چون زمانی که سهراب بی خیال از برخی مسایل را می بیند به او می شورد :

به همین خاطر است که بیشتر شیفیتگی و دلبستگی و اظهار عشق و محبتی که به او می شود معمولا در گرو شعر او نیست بلکه مربوط به ابعادی از شخصیت وی شامل افکار سیاسی و اجتماعی اوست.این گونه افراد از چپ گراهای قبل و بعد از انقلاب هستند که حتی اندکی از آنها آن چنان در حوزه ی ادبیات و خصوصا شعر معاصر آگاه نیستند.ولی بسیاری نیز می باشند که خود اهل سرایندگی و ژرف اندیشی در حوزه ی ادبیات هستند و شاملو را به خاطر سروده هایش و همچنین ابداع مکتب شعر سپید مورد لطف قرار می دهند.البته به نظر من سروده های شاملو مکتبی به نام سپید را به وجود نیاورد.

زیرا کسی نتوانست آن چنان که باید و شاید ویژگیهای واقعی آن را براورده کند و تنها خصیصه ی پر هوادارش گرفتن وزن در اشعار شاملو ست.و اصلا خبری از حساسیتهای هنری شاملو نیست.اصلا استادی حرف زیبایی زد که حق بود. می گفت شاملو از نثر چهار و پنج قمری الهام گرفته و نوعی وزن عروضی خاص دارد. و دیگر اینکه کسی که در صدد سرودن شعر نوست باید(تاکید می کنم باید) دوره ای کوتاه و یا بلند را در شعر کلاسیک پشت سر بگذارد.بسیاری از آنان که در شناسنامه ی شعری خود شاملوییسم نوشته اند به زبان شعری کلاسیک ایران نه آشنایند و نه عشق می ورزند و لیک که شاملو حافظ و سعدی را از بر داشت.در نتیجه توصیه می کنم شاملو را نماد مخافت با کلاسیسم شعری نپندارید.

در هر صورت اگر کسی شعر شاملویی را به معنای واقعی و حقیقی دید به این حقیر نیز ندایی دهد.

گر بدین سان زیست باید پست

من چه بی شرمم اگر فانوس عمرم را به رسوایی نیاویزم

بر بلند کاج خشک کوچه ی بن بست

گر بدین سان زیست باید پاک

من چه ناپاکم اگر ننشانم از ایمان خود چون کوه

یادگاری جاودان بر تراز بی بقای خاک!

خوشحال می شوم اگر ایده ها و نظراتتان را در باره ی شاملو ببینم.

کیوان چی پیدا کردی!!!

کربلای تو چه نتیجه ای دارد؟

من،پدر ،مادر !!! به دنبال قهرمانی هستم که در این دنیا مرا نجات دهد و در این زندگی و سرنوشت محکوم و جهنمی فعلی ام از من شفاعت بکند.

برای من و سرنوشت زار من چه نتیجه ای داشت این کربلای تو؟

تو به من یک کتابی را نشان دادی که تازه در قم تالیف یافته و گفتی مطالب اساسی و مهم را نویسنده ای که خودش و اخویش متخصص انقلاب کربلایند این جا نوشته ،من خواندم ، کتابی با نامی بزرگ و با حجم زیاد و قطر زیاد . اسمش هم دفاع از حسین شهید!!!

بسیار خوب. من پدر ،مادر نهضتهای دنیا را دیده ام،از انقلاب کبیر فرانسه و نهضتهای مترقی و غیر مترقی همه ی دنیا را خوانده ام.می شناسم،با همه ی مکتبها آشنا هستم و حالا تو این کتاب را بمن داده ای که قیام حسین تو را ارزیابی کنم و به آن معتقد بشوم و قانعم بکند!

در این کتاب نوشته بود این قیام حسینی خیلی ارزش داشته برای همه انسانها!! نتیجه هایش دو نوع است:

1- نتیجه های معنوی 2-نتیجه های مادی

اما نتایج معنوی ،بزرگترینش این است که اگر یک عده محقق جمع بشوند و فهرستی از تمامی زنها و مردهایی که بعلت گریه بر امام حسین در روز قیامت گناهانشان بخشیده شده و به بهشت رفته اند از میلیون ها نفر تجاوز می کند. این نتیجه ی معنوی انقلاب!!!

اما آثار مادیش از این هم جالبتر است.و لا بد همه ی اقتصاد دانان و سر مایه داران غرب تعجب می کنند از اینهمه نتایج اقتصادی قیام امام حسین!!!

نویسنده کشف خود را توضیح می دهد:

این همه زائری که هرسال از سبزوار و دهات قزوین و گناباد و یزد و کاشان و کردکوی و محمد آباد و سایر نقاط می روند کربلا،همه ار ولایت خودشان یک مقدار اجناس محلی هم با خودشان می برند و آنجا می فروشند .از پول آن یک مقدار جنس از کربلا سوغات می خرند و بر می گردانند به ولایت خودشان.در اثر همین صادرات و واردات و نقل و انتقالات اقتصادی دایمی ،یک جریان مستمر مادی و مبادلات اقتصادی بوجود آمده بین کربلا و دهات و شهرستانهای ایران که در جهان بی سابقه است!!!

گفتم این چه تنگ چشمی و چه جهان بینی موشی است و این چه جور دینی است که تو را بینش نداده.هیچ .حتی چشمت را از تو گرفته که نگاه کنی و ببینی یکی از کمپانی های کوچک تجارتی ژاپن چقدر در دنیا صادرات دارد و حتی مبادلات اقتصادی از یک شهر را امروز بفهمی در چه سطح است! که حالا از آن کربلائی بیچاره دهاتی ایرانی که از بی پولی ،خرسکی،

قالیچه ای ،پتو یا پلاسی از دهش برداشته و کربلا، شندر غاز فروخته به یک عرب بدبخت لات عراقی که در نجف و کوفه یا کربلا، و از پولش یک مشت مهر و تسبیح و خاک تیمم سوغات آورده است برای عیال و بابا و بی بی و کدخدا و...چشمهای تو گشاده شده است که این همه صادرات و واردات اقتصادی در جهان امروز بوجود آورده که در تاریخ بشر بی سابقه است. و بعد خیلی هم منت سر امام حسین بگذاری که چنین تحلیل علمی و اقتصادی از انقلاب کربلا مرتکب شده ای و بر خلاف قدیمی ها ، با بینش امروز هم بلا نسبت انقلاب را ارزیابی کرده ای و فلسفه و اهداف و علل عمیق نهضت عظیم حسین را تحقیق فرموده ای و به روشنفکران و حتی جهانیان ثابت کرده ای که این همه مهر و تسبیح تربت که در سراسر کشور پهناور ایران به فراوانی وجود دارد و هیچ یک از ممالک شرق و غرب به گرد ما هم نمی رسد .نتیجه ی اقتصادی قیام اما حسین و شهادت دسته جمعی خویشان و یاران اوست!!!!!!!!

دکتر علی شریعتی

اندیشه ی عاشورا از کیوان (شکسته ساز)